จะแปล “She said goodbye too many times before.” เป็นภาษาละตินอย่างไรดี

 (latin.stackexchange.com)
1 คะแนน โดย GN⁺ 2023-09-07 | 1 ความคิดเห็น | แชร์ทาง WhatsApp
  • ประโยคท่อนหนึ่งจากเพลง “This Love” ของ Maroon 5 สิ่งสำคัญไม่ใช่การจับคู่คำภาษาอังกฤษทีละคำ แต่คือการถ่ายทอดให้เป็นธรรมชาติด้วย กาลของภาษาละตินและการเลือกคำกริยา
  • “she” สามารถละได้หากไม่จำเป็นต้องเน้น ส่วน “before” ไม่จำเป็นต้องใช้คำกริยาวิเศษณ์แยกต่างหาก เพราะ perfect/pluperfect tense สามารถแทนความรู้สึกด้านเวลาได้
  • สำหรับ “say goodbye” มีคำว่า valedīcō / valedīcere จึงสามารถแสดงการบอกลาได้โดยไม่ต้องขยายเป็น dixit 'Vale!' แบบ “พูดว่า Vale”
  • “too many times” นั้น totiēns สื่อถึงการทำซ้ำ และ nimium สื่อถึงความเกินควร แต่ยังไม่พบคำเดียวที่ตรงเป๊ะซึ่งครอบคลุมทั้งสองนัยพร้อมกัน
  • ตัวเลือกการแปลที่เป็นไปได้จึงอาจเป็น nimium valedīxit, totiēns valedīxit หรือแบบที่สะท้อนการใช้ในคลาสสิกอย่าง illa nimium saepe valedixit ขึ้นอยู่กับบริบทและจุดที่ต้องการเน้น

ปัญหาที่เห็นจากความพยายามแปลตรงตัว

  • ผู้ถามต้องการรู้วิธีแปลประโยค “She said goodbye too many times before.” จากเพลง “This Love” ของ Maroon 5 เป็นภาษาละติน
  • ประโยคที่ลองแปลในตอนแรกคือ Ea dixit 'Vale!' plurimis temporibus abhinc.
    • แปล “she” เป็น Ea
    • แปล “said goodbye” เป็น dixit 'Vale!'
    • แปล “too many times before” เป็น plurimis temporibus abhinc
  • วิธีนี้เป็น แนวทางแบบแปลตรงตัว ที่พยายามจับสำนวนอังกฤษเข้ากับคำละตินทีละคำ จึงอาจฟังไม่เป็นธรรมชาติ

การจัดประโยคให้เป็นแบบภาษาละติน

  • ในภาษาละติน หากไม่ได้จำเป็นต้องเน้น “she” โดยเฉพาะ สามารถละ สรรพนามประธาน ได้
    • ปลายคำกริยาจะบอกผู้กระทำอยู่แล้ว
    • หากใส่สรรพนามประธาน จะเกิดน้ำหนักเน้นใกล้เคียงกับ “เธอนั่นแหละ”
  • “before” ก็ไม่จำเป็นต้องแปลเป็นคำอิสระเสมอไป
    • ถ้าหมายถึง “before now” ใช้ perfect tense จะเหมาะ
    • ถ้าหมายถึง “before then” ใช้ pluperfect tense เพื่อแสดงความสัมพันธ์ด้านเวลาได้
    • เมื่อให้กาลและลักษณะของกริยารับหน้าที่บอกเวลา ประโยคจะอ่านเป็นภาษาละตินมากขึ้น

กริยาที่เหมาะกับ “say goodbye”

  • สำหรับ “say goodbye” สามารถใช้กริยาละติน valedīcō, valedīcere ได้
  • คำนี้เชื่อมโยงกับคำอังกฤษ valedictorian
    • valedictorian มีความหมายเกี่ยวกับผู้กล่าวสุนทรพจน์อำลา
  • ดังนั้นจึงไม่จำเป็นต้องขยายความเป็น “พูดว่า Vale” แบบ dixit 'Vale!' เพราะสามารถใช้กริยาคำเดียวสื่อการกล่าวลาได้เลย

สองแนวทางของ “too many times”

  • เวลาแปล “too many times” สิ่งสำคัญคือเลือกว่าจะรักษานัยใด
    • totiēns: เน้นความซ้ำว่า “หลายครั้งถึงขนาดนั้น”
    • nimium: เน้นความเกินควรว่า “มากเกินไป”
  • ผู้ตอบระบุว่า ตนไม่ทราบสำนวนละตินที่ถ่ายทอดทั้งความซ้ำและความเกินควรอย่างเข้มข้นพร้อมกันแบบ “too many times” ในภาษาอังกฤษ
  • ดังนั้นคำแปลแบบกระชับจึงแยกได้เป็นสองทิศทาง
    • nimium valedīxit: ใกล้กับ “เธอบอกลามากเกินไป”
    • totiēns valedīxit: ใกล้กับ “เธอบอกลาหลายครั้งถึงขนาดนั้น”
  • การแปลเป็นเรื่องของการเลือกสไตล์ การแปลตรงตัวจึงไม่ได้ผิดเสมอไป และอาจมีการตีความอื่นได้

ตัวเลือกที่ใช้ nimium saepe และ illa

  • อีกคำตอบหนึ่งมองว่า nimium saepe เป็นความเป็นไปได้สำหรับ “too many times”
  • ใน De Oratore ของ Cicero มีการใช้ nimium saepe
    • บริบทคือ “bene et praeclare” แม้ได้ยินบ่อยก็ยังดี แต่ “belle et festive” นั้นไม่อยากได้ยิน nimium saepe
  • ใน Medea ของ Seneca ก็มี nimium saepe เช่นกัน
    • คำแปลเชื่อมกับ “too frequent a summons”
  • สรุปว่า Cicero ใช้ nimium คู่กับ saepe บ่อย
    • ในผู้เขียนอื่นพบได้น้อยกว่า โดยมีการกล่าวถึงตัวอย่างหนึ่งจาก Seneca และความเป็นไปได้บางส่วนใน Ovid
  • การใช้ขั้นกว่า หรือขั้นสุดของ saepe ก็สามารถถ่ายทอดความหมายได้เช่นกัน และมีกรณีที่ผู้แปลหลายคนจัดการเช่นนั้นในการค้นหาของ Loeb Library

นัยเมื่อคงคำว่า “she” ไว้

  • แม้ไม่จำเป็นต้องแสดงประธานออกมา แต่หากต้องการเน้น อาจพิจารณาใช้ illa
  • illa อาจให้นัยใกล้กับ “ผู้หญิงคนนั้น”
    • ตามคำอธิบายของ Lewis & Short มีการใช้เพื่อชี้ถึงสิ่งที่อยู่ไกลกว่า โดยวางคู่ตรงข้ามกับ hic
  • เนื่องจากท่อนก่อนหน้าและชื่อเพลงมี “this love” จึงมีการตีความว่าอาจสร้างคู่ตรงข้ามอย่าง hic amor, illa mulier ได้
  • ในคอมเมนต์ มีข้อเสนอถามว่ารูปผสมอย่าง Illa nimium saepe valedixit ใช้ได้หรือไม่
  • ยังมีความเห็นเสริมว่า หากแปลอย่างอิสระกว่านั้น อาจใช้สำนวนอย่าง mihi nimium valedixit หรือ a me totiens abiit ได้

บทความที่เกี่ยวข้อง

1 ความคิดเห็น

 
GN⁺ 2023-09-07
ความคิดเห็นจาก Hacker News

  • ถ้าเป้าหมายคือการถ่ายทอดความหมายตามตัวอักษรของประโยคภาษาอังกฤษเป็นภาษาละติน คำตอบเหล่านี้ก็ใช้ได้ แต่ถ้าไปหาคนในโรมโบราณที่เจอสถานการณ์เดียวกันจริง ๆ ก็น่าจะใช้สำนวนที่ต่างออกไปโดยสิ้นเชิง
    เพราะตัวสำนวนนี้ที่ผู้พูดภาษาอังกฤษ โดยเฉพาะภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน เลือกใช้เพื่อสื่อความหมายดังกล่าว เป็น สำนวนติดปาก มากกว่าที่คิด

    • จุดนี้แหละที่แม้แต่นักแปลมืออาชีพก็มักแปลพลาดอย่างมากเวลาแปล
      บ่อยครั้งแนวทางที่ดีกว่ามากไม่ใช่ “วลีนี้ในภาษาปลายทางพูดว่าอย่างไร?” แต่เป็น “ถ้าเป็นเจ้าของภาษาปลายทาง จะพูดว่าอะไรในสถานการณ์เดียวกัน?”
    • แม้ในภาษาอังกฤษเอง ผมก็ไม่เคยได้ยินวลีนี้หรือรูปแบบดัดแปลงของมันในบทสนทนาจริง แต่ความรู้สึกแบบนี้พบได้บ่อย
      โดยทั่วไปคงพูดประมาณว่า “She always says she's done but she always comes back.”
    • ถ้าเป็นสำนวนเชิงกวี ชาวโรมันอาจพูดเป็นภาษากรีก ซึ่งถือว่าเป็น ภาษาที่มีการศึกษาสูงกว่า มากกว่าภาษาละตินแบบหยาบ ๆ

  • Grammar school ในอังกฤษเดิมทีเป็นโรงเรียนที่ตั้งขึ้นเพื่อสอนไวยากรณ์ละติน และปัจจุบันยังมีอยู่ 163 แห่งในฐานะโรงเรียนมัธยมสายวิชาการ
    ถ้าถึงขั้นต้องมีโรงเรียนแยกหลายแห่งไว้สอนไวยากรณ์ ก็หมายความว่าภาษานั้นยาก และภาษาละตินก็มีชื่อเสียงว่าเป็นภาษาที่ไวยากรณ์ซับซ้อน ซึ่งคำถามต้นฉบับก็สะท้อนมุมมองนั้น
    ที่น่าสนใจคือ ตาม School Standards and Framework Act 1998 ไม่สามารถเปิด maintained grammar school แห่งใหม่ได้อีก
    https://en.wikipedia.org/wiki/Grammar_school
    https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_grammar_schools_in_Eng...
    https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn01...

    • ไวยากรณ์ละตินเป็นส่วนหนึ่งของ trivium ในการศึกษาแบบศิลปศาสตร์เสรีดั้งเดิม ดังนั้นจะบอกว่า trivial ตามตัวอักษรก็ได้
      จุดประสงค์ของการเรียนไวยากรณ์ไม่ใช่เพื่อใช้ภาษา แต่เพื่อเข้าใจโครงสร้าง ส่วนตรรกะคือการเรียนโครงสร้างของความคิดและการให้เหตุผล และวาทศิลป์คือแขนงที่เรียนวิธีถ่ายทอดสิ่งเหล่านั้น
      จากนั้นจึงไปต่อที่ quadrivium เพื่อศึกษาเลขคณิต เรขาคณิต ทฤษฎีดนตรี และดาราศาสตร์

  • ในภาษาตระกูลโรมานซ์อื่น ๆ ก็สามารถได้ ความกระชับ คล้ายกัน
    ในภาษาโปรตุเกสอาจแปลได้ประมาณ despedira-se demais หรือ despediu-se demais โดย despediu-se แปลว่า “เธอกล่าวลา”, despedira-se คือรูปอดีตกาลสมบูรณ์ของมัน และ demais แปลว่า “หลายครั้งเกินไป”

    • ภาษาสลาฟก็ทำได้ ภาษาโปแลนด์ żegnała za często ฟังเป็นธรรมชาติ และแปลตรงตัวได้ใกล้เคียงกับ “กล่าวลาบ่อยเกินไป”
      żegnała ยังบอก เพศ ด้วย ถ้าเป็นผู้ชายจะเป็น żegnał ดังนั้นในบางแง่จึงกระชับกว่าภาษาละตินเสียอีก
      ในประโยคเงื่อนไขจะยิ่งกระชับขึ้น โดย żegnałaby แปลว่า “ถ้าเป็นเธอ เธอคงจะกล่าวลา”
    • ภาษาสเปนก็น่าจะคล้ายกันคือ se despidió demasiado หรือถ้าต้องการทำให้ “too many times” ชัดขึ้น ก็อาจใช้ se despidió demasiadas veces
      ผมสงสัยว่า demais ในภาษาโปรตุเกสหมายถึง “มากเกินไป” หรือ “หลายครั้งเกินไป” กันแน่
    • ความพยายามของผมคือ Illa dixit vale multis temporibus
      ถ้าตัดสรรพนามออก ก็ยังร้องเป็น เนื้อเพลงภาษาละติน ในจังหวะเดียวกันได้
      ถ้าเป็นภาษาพูดโปรตุเกสแบบบราซิล จะประมาณ Ela disse adeus muitas vezes [antes]
    • แต่ในสำนวนนั้น ข้อมูลเพศ ของบุคคลหายไป และเท่าที่ผมเข้าใจ ภาษาละตินเก็บข้อมูลนั้นไว้ในปัจจัยท้ายคำกริยา
    • ภาษาอังกฤษก็ทำได้: She said bye often. มี 5 พยางค์

  • ความสามารถในการแสดงความคิดให้กระชับกว่าในหลายภาษา ถูกใช้เป็นองค์ประกอบหนึ่งของโครงเรื่องในนิยาย SF ปี 1966 ของ Samuel R. Delany เรื่อง Babel-17
    ช่วงหลังผมเริ่มอ่านนิยายของเขาหลายเล่ม และค่อนข้างสนุกกับมัน
    https://en.wikipedia.org/wiki/Babel-17

  • แปลกดีที่ตรงนี้ยังไม่มีใครแปะลิงก์ฉากเรียนภาษาละตินจาก Life of Brian อย่างไม่จำเป็นเลย
    https://www.youtube.com/watch?v=wjOfQfxmTLQ

    • ตอนดูหนังเรื่องนั้นผมกำลังเรียนภาษาละตินอยู่ และฉากนั้นทำให้ผมหัวเราะจนกลิ้งตกโซฟา
    • ไม่มีฉากไหนจับความรู้สึกตอนถูกครูละตินเรียกตอบแบบไม่ทันตั้งตัวได้ดีไปกว่านี้แล้ว

  • เสียดายที่ลืมภาษาละตินไปเยอะมากตั้งแต่สมัยเรียน ภาษาละตินเป็นภาษาที่ยอดเยี่ยมจริง ๆ และโพสต์ Stack Exchange นี้ก็แสดงให้เห็นถึง ความยืดหยุ่น ของมันได้ดี
    คำในภาษาละตินบรรจุข้อมูลทางไวยากรณ์ไว้อย่างหนาแน่นในตัวสะกด ทำให้สามารถปรับลำดับคำได้อย่างอิสระกว่ามาก
    ดังนั้นกวีคลาสสิกจึงสามารถสร้างสิ่งที่คล้าย ภาพจากคำ ซึ่งสื่อความหมายเพิ่มเติมผ่านการจัดเรียงคำเองได้ แม้ภาษาอังกฤษก็ทำได้บ้าง แต่ภาษาละตินคลาสสิกดูแทบเหมือนถูกสร้างมาเพื่อสิ่งนี้
    ตัวอย่างเช่น Ōdī et amō. Quārē id faciam fortasse requīris. / Nesciŏ, sed fierī sentiō et excrucior. จาก Catullus 85 ตามคำแปลในวิกิพีเดียก็ประมาณว่า “ฉันเกลียดและรัก เธอคงถามว่าทำไมฉันจึงทำเช่นนั้น / ฉันไม่รู้ แต่ฉันรู้สึกว่ามันกำลังเกิดขึ้น และฉันทรมาน”
    แต่คำแปลยากจะถ่ายทอดความยอดเยี่ยมของโครงสร้างบทกวีได้ และคำสุดท้าย excrucior ก็อ้างอิงความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างบรรทัดแรกกับบรรทัดที่สอง
    กริยาแต่ละคำในบรรทัดแรกมีคู่ของมันในบรรทัดที่สอง และเมื่อลากเส้นเชื่อมคู่เหล่านั้นก็จะเกิดรูปกากบาทหลายอัน ทำให้นึกถึง crux ในคำว่า excrucior กล่าวคือบทกวีกำลังวาดเครื่องทรมานที่ชื่อว่าความรักของ Catullus อย่างตรงตัว
    ที่น่าทึ่งยิ่งกว่าคือบทกวีนี้เป็นไปตาม elegiac couplet ซึ่งกำหนดลำดับพยางค์ยาว-สั้นอย่างเข้มงวด และทำให้เข้าจังหวะด้วย การตัดเสียง เพื่อลดการชนกันของสระในช่วงต้น
    Odi et Amo อ่านคล้าย Odet Amo ความรักและความเกลียดถูกบีบเข้าหากัน ชวนให้นึกถึงแรงกดดันและความเจ็บปวดที่รองรับบทกวีสองบรรทัดนี้อยู่
    ภาษาละตินคลาสสิกทำให้เกิดการแสดงออกที่ยากจะสร้างในภาษาที่ลำดับคำเป็นตัวกำหนดความหมายได้ เพราะวิธีที่ข้อมูลถูกจัดวางอยู่ในไวยากรณ์

    • เทคนิคการไขว้ที่อธิบายไว้ข้างต้นเรียกว่า chiasmus
      https://en.wikipedia.org/wiki/Chiasmus
      อีกตัวอย่างที่มีชื่อเสียงคือ Vivāmus, mea Lesbia, atque amemus ของ Catullus 5 และในบทกวีนี้ก็ปรากฏอยู่หลายครั้งจริง ๆ
    • ต้องอธิบายเพิ่มว่า “คู่” หมายถึงอะไร อยากรู้ว่าถูกกำหนดโดยตำแหน่งในบรรทัด หรือโดยความหมาย
    • หนังสือในพระคัมภีร์ที่ซับซ้อนกว่า เช่น อิสยาห์และสดุดี ก็ใช้โครงสร้างแบบนี้ในต้นฉบับอยู่มาก
      การไขว้สามชั้น แบบโครงสร้าง ABCCBA ก็หาได้ง่าย แต่ไม่รู้ว่าทำไมโดยทั่วไปจึงไม่ค่อยถูกเน้น
      Catullus ย่อมเป็นหนึ่งในปรมาจารย์อยู่แล้ว และใน da mi basia mille deinde centum... ก็มีโครงสร้างคล้ายลูกคิดด้วย
    • เห็นว่าเครื่องหมายที่ใส่ในภาษาละตินดูเหมือนเครื่องหมายบอกการเน้นเสียง เลยสงสัยว่าใส่มาทำไม
      เรียนภาษาละตินมาตลอดสมัยเรียน แต่ไม่เคยเห็นการเขียนแบบนั้นเลย รวมถึงบทกวีนี้ด้วย เลยสงสัยว่าเป็นธรรมเนียมแบบอเมริกันหรือเปล่า

  • คำถามเดิมที่ว่าจะแปลเนื้อเพลงยอดนิยมเป็นภาษาละตินได้ไหม อาจเป็นเพราะมีใครสักคนอยากสักเป็น รอยสัก ก็ได้
    ครูภาษาละตินที่รู้จักได้รับอีเมลจากคนแปลกหน้าขอให้ช่วยแปลวลีสำหรับสักเป็นภาษาละตินปีละหลายฉบับ

    • ตอนเป็นประธานชมรมนักเรียนภาษาละติน เคยได้รับอีเมลขอให้แปลสำหรับรอยสักอยู่หลายครั้ง และหวังว่าตอนนั้นจะแปลให้ถูกต้อง
    • ผมน่าจะเดิมพันมากกว่าว่าเป็นเพลงคัฟเวอร์ภาษาละติน
      ตัวอย่าง: https://www.youtube.com/watch?v=PbEKIW3pUUk
    • เอาข้อความที่จะสลักบนผิวหนังแบบถาวรไปฝากไว้กับคำแนะนำของคนแปลกหน้าที่ส่งอีเมลมา ช่างเป็นโลกที่น่าทึ่งจริง ๆ
    • เนื้อเพลง Maroon 5 ภาษาละตินกับอักษรจีนผี Unicode นี่ วิกฤตวัยกลางคนกำลังใกล้เข้ามาแล้ว
    • หวังว่าจะไม่ใช่ Maroon 5 ไม่ได้ขึ้นชื่อว่าเขียนเนื้อเพลงดี

  • ในฐานะเจ้าของภาษาอังกฤษ รู้สึกว่า "She'd said goodbye too many times before" สื่อความหมายได้ดีกว่า

    • had บางตัวสามารถละได้โดยไม่เสียความหมาย
      https://en.wikipedia.org/wiki/James_while_John_had_had_had_h...
      that that ก็อาจแปลกได้ในทำนองเดียวกัน
      https://en.wikipedia.org/wiki/That_that_is_is_that_that_is_n...
    • ได้ยินเป็น "She's said goodbye too many times before" มาโดยตลอด คงเป็นเพราะในหัวเติมช่องว่างให้เอง
      ไม่เคยฟังเนื้อที่เหลือเลยไม่รู้ว่าเป็นกาลปัจจุบันหรืออดีต
    • ใช่ แต่ถ้าอย่างนั้นก็ไม่ใช่เนื้อเพลงของ Maroon 5 อีกต่อไป

  • ถึงจะเป็นเนื้อเพลง เลยไม่จำเป็นต้องสมเหตุสมผลเป๊ะ ๆ แต่โดยสัญชาตญาณแล้วอ่านแล้วรู้สึกว่าไวยากรณ์แปลก ๆ
    ถ้าเป็นกาลอดีต ก็น่าจะต้องเป็น she'd ไม่ใช่หรือ
    ไม่อย่างนั้นก็จะกลายเป็นแค่ว่ามีใครสักคนพูดว่า “goodbye too many times before” หรือกลายเป็นคนที่เคยพูดคำว่า “goodbye” มากเกินกว่าที่อนุญาตไว้ในอดีต
    อาจจะคิดลึกเกินไปก็ได้ แต่ตอนแปลเป็นภาษาละติน ข้อผิดพลาดเรื่อง tense นี้น่าจะสำคัญ
    ให้ความรู้สึกเหมือนอ่าน XML ที่ขาดแท็กปิด

    • ความแตกต่างที่พูดถึงตรงนี้น่าจะใกล้เคียงกับความต่างระหว่าง past perfect กับ perfect past
      “She had said goodbye too many times before” หมายความว่า ณ จุดหนึ่งในอดีต เธอได้บอกลาไปหลายครั้งเกินไปแล้วก่อนหน้านั้น และนี่ดูเหมือนจะเป็นความหมายที่ตั้งใจไว้
      “She said goodbye too many times before” ถ้ามองแบบตรงตัวมาก ๆ จะไม่ค่อยเข้าที่ เพราะไม่ชัดว่า before อ้างอิงจากอะไร
      รูปแบบที่ถูกไวยากรณ์น่าจะเป็นประมาณ She had/she'd said goodbye too many times before, She said goodbye too many times, She said, "Goodbye too many times before"
      แน่นอนว่าเวอร์ชันเหล่านี้ทั้งหมดแย่กว่าในฐานะเนื้อเพลง และก็ไม่มีใครมีปัญหาในการเข้าใจเจตนาของประโยคตัวอย่าง ดังนั้นจุดประสงค์ของไวยากรณ์ก็นับว่าบรรลุไปในระดับหนึ่งแล้ว
    • น่าจะเป็น she'd ที่ถูก แต่ในภาษาอังกฤษแบบอเมริกันที่ใช้พูด ดูเหมือนระบบ tense แบบผสมตามดั้งเดิมจะถูกทำให้ง่ายลงอยู่พอสมควร
      อาจเป็นอิทธิพลทางประวัติศาสตร์จากชาวอเมริกันเชื้อสายเยอรมันและผู้ที่ไม่ใช่เจ้าของภาษาอื่น ๆ ก็ได้
      ผมเป็นคนอังกฤษเลยไม่กล้าฟันธง แต่ในภาษาอังกฤษแบบบริติชเท่าที่ผมรู้ ผมเคยได้ยินสำนวนภาษาอังกฤษแบบอเมริกันจากเจ้าของภาษา ที่ฟังเหมือนผิดเพราะการเลือก tense
      เช่นสำนวนอย่าง Did you already do it? แต่ก็ไม่แน่ใจว่าเป็นตัวอย่างที่ดีไหม
      บางทีระบบกริยาของภาษาอังกฤษแบบอเมริกันที่ใช้พูดอาจซับซ้อนพอ ๆ กับภาษาอังกฤษแบบบริติชก็ได้ เพียงแต่ผมพลาดความแตกต่างละเอียด ๆ ไป และเห็นเด่นเฉพาะส่วนที่ดูเหมือนไม่แยก Did you do กับ Have you done
    • ผู้ตอบบอกว่าภาษาละตินใช้ได้ทั้ง perfect past และ past perfect และเพียงแค่เลือก perfect past
      อาจเป็นเพราะ perfect past ในภาษาละตินมีความรู้สึกของการจบสมบูรณ์ที่ simple past ในภาษาอังกฤษไม่มี จึงไม่จำเป็นต้องลงลึกไปถึงการจัดวาง tense ที่ซับซ้อนกว่าแบบภาษาอังกฤษ
    • ถ้าเติม 'd เข้าไป มันไม่กลายเป็น passive past แทนที่จะเป็น past tense เหรอ?

  • แยกออกไปเล็กน้อย แต่เคยมีงานวิจัยว่า อัตราการส่งข้อมูล ของทุกภาษานั้นโดยรวมใกล้เคียงกัน
    ทำนองว่า ถ้าภาษาใดส่งข้อมูลได้มากกว่าต่อพยางค์ ภาษานั้นก็อาจถูกพูดช้าลงตามสัดส่วน
    https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aaw2594

    • ภาษาสเปนแบบสเปนมักถูกพูดเร็วกว่าอังกฤษ
      และจากประสบการณ์ ถ้าแปลภาษาอังกฤษเป็นภาษาสเปน ข้อความจะยาวขึ้น 20~30%