- แค่มีความสามารถเชิงเทคนิคอย่างเดียว ยังทำให้อาชีพไปติดเพดานได้ในระดับหนึ่ง
- หากต้องการเพิ่มอิทธิพล ต้องพัฒนา 4 แกนให้สมดุล ได้แก่ ทักษะทางเทคนิค แนวคิดด้านผลิตภัณฑ์ การขับเคลื่อนโครงการ และความสามารถในการทำงานร่วมกับผู้อื่น
- กุญแจสำคัญของการค้นหาจุดอ่อนและการเติบโตคือ ฟีดแบ็กและความถ่อมตน โดยเฉพาะการรับฟังฟีดแบ็กจากคนที่เรานับถือแล้วลงมือทำทันที คือวิธีที่เร็วที่สุด
- ไม่ใช่แค่ทำงานเก่งเท่านั้น แต่ยังต้องแสดงให้เห็นและแบ่งปันด้วย และการมี agency (ความเป็นผู้ลงมือขับเคลื่อนเอง) พร้อมสร้างโอกาสและลงมือทำด้วยตัวเองเป็นท่าทีที่สำคัญ
- ท้ายที่สุด เส้นทางสู่การได้สิ่งที่ต้องการคือ การทำตัวเองให้มีคุณสมบัติคู่ควรกับสิ่งนั้น ซึ่งเป็นแนวทางที่จำเป็นสำหรับการเติบโตที่มากกว่าความพยายามเพียงอย่างเดียว
ความกำกวมของคำแนะนำด้านอาชีพ
- คำแนะนำด้านอาชีพมีความกำกวม เพราะแต่ละคนมีเกณฑ์ของคำแนะนำที่ดีไม่เหมือนกัน
- แม้สองคนจะมีตำแหน่งเดียวกัน แต่คำแนะนำที่ต้องการอาจต่างกันมาก
- บางคนไล่ตามงานที่ชอบ บางคนมองหางานที่มีความหมาย และอีกบางคนต้องการเลื่อนตำแหน่ง
- ดังนั้นจึงไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน แต่สิ่งที่เหมือนกันคือ ความสามารถทางเทคนิคเป็นจุดเริ่มต้นของอาชีพ
- ต้องโดดเด่นในงานแกนหลักที่ทำให้ได้รับการจ้าง และในช่วงแรกมักเป็นสิ่งที่ทำให้คนมองเห็น
- ตัวอย่าง: โค้ด, รายงาน, ดีไซน์ที่ดีกว่าเดิม ย่อมได้รับการยอมรับตามธรรมชาติ
ความสามารถทางเทคนิคอย่างเดียวไม่พอ
- ในช่วงแรก การมีทักษะเชิงเทคนิคอย่างเดียวก็อาจทำให้ได้รับการยอมรับและเติบโตได้
- แต่เมื่อถึงจุดหนึ่ง จะสร้างความแตกต่างได้ยากหากมีเพียงความสามารถทางเทคนิค
- เพราะเพื่อนร่วมงานก็มีทักษะเชิงเทคนิคในระดับใกล้เคียงกัน
- หากอยากสร้างอิทธิพลที่มากขึ้น ต้องมีทักษะด้านอื่นเพิ่มเติม
4 ทักษะสำหรับการขยายอิทธิพล
- ความพยายามที่ประสบความสำเร็จเกิดขึ้นจากการผสานกันของ4 ทักษะหลัก
- ความสามารถทางเทคนิค: ความชำนาญในสาขาความเชี่ยวชาญที่เลือก
- แนวคิดด้านผลิตภัณฑ์: ความสามารถในการระบุว่างานใดมีคุณค่า
- การขับเคลื่อนโครงการ: ความสามารถในการทำให้แผนเกิดขึ้นจริง
- ทักษะด้านมนุษยสัมพันธ์: ความสามารถในการร่วมงานกับผู้อื่นและสร้างอิทธิพลต่อผู้อื่น
- ทั้ง 4 ทักษะนี้จำเป็นต่อทุกโครงการที่ประสบความสำเร็จ
- ทำให้งานที่มีความหมายเกิดขึ้นจริง
- ตัวอย่าง: การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การทำงานร่วมกันในทีม หรือการปิดโครงการ ล้วนต้องอาศัยความสมดุลของทักษะเหล่านี้
วิธีพัฒนาทักษะ
- ทั้ง 4 ด้านอาจค่อย ๆ ซึมซับได้ตามเวลา แต่หากฝึกอย่างมีสติและตั้งใจ ก็จะเติบโตได้เร็วขึ้น
- กุญแจสำคัญในการหาจุดอ่อนของตนคือ ฟีดแบ็ก และ ความถ่อมตน
- ฟีดแบ็กช่วยชี้ให้เห็นจุดที่ควรปรับปรุง และความถ่อมตนช่วยให้เรายอมรับมันได้
- ขอฟีดแบ็กจากคนที่เรานับถือ และนำไปลงมือทำทันที
- อย่ารอแผนที่สมบูรณ์แบบ ให้การลงมือทำมาก่อน
- พัฒนาทักษะผ่าน การเมนทอร์, การเสนอโปรเจกต์, การนำเสนอผลงาน เป็นต้น
- พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้ผู้อื่นและสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการทำงานร่วมกัน
ลงมือทำอย่างเปิดเผย
- ผลงานจากการทำงานมักได้รับการยอมรับได้ยาก หากเราไม่พูดถึงมันเอง
- การทำงานแล้วแสดงผลลัพธ์นั้นออกสู่สาธารณะเป็นเรื่องสำคัญ สมมติฐานที่ว่า “งานจะพูดแทนตัวมันเอง” นั้นไม่ถูกต้อง
- ควรสร้างนิสัยในการแชร์งานและสื่อสารผลลัพธ์อย่างเปิดเผย
- ตัวอย่าง: การนำเสนอโครงการ การแชร์ภายในทีม หรือกิจกรรมเมนทอร์
ความสำคัญของ agency
- Agency (ความเป็นผู้ลงมือขับเคลื่อนเอง ความสามารถในการลงมือทำอย่างอิสระ) เป็นปัจจัยที่ทรงพลังกว่าการศึกษา ใบรับรอง หรือโชค
- คนที่มี high-agency จะเป็นฝ่ายผลักดันให้งานเกิดขึ้นจริงด้วยตัวเอง
- คนที่มี low-agency มักรอโอกาสและหยุดนิ่งอยู่กับที่
- ความเป็นผู้ลงมือขับเคลื่อนเองเป็นคุณลักษณะที่เลือกได้: แค่เลือกที่จะลงมือทำด้วยตัวเอง
บทสรุปและสื่อแนะนำ
- การเติบโตในอาชีพต้องอาศัยไม่เพียงแค่ความพยายาม แต่ยังต้องมีแนวทางเชิงกลยุทธ์
- มากกว่าการขยันทำงาน ต้องโฟกัสที่การขยายอิทธิพล
- ความต่างระหว่างความพยายามกับการเติบโต อยู่ที่การอุดจุดอ่อน การทำให้มองเห็นได้ และการลงมือแบบมี agency
- ในระยะยาว วิธีที่ดีที่สุดในการได้สิ่งที่ต้องการคือ ทำตัวเองให้มีคุณสมบัติเหมาะสมกับสิ่งนั้น
- หนังสือแนะนำ
- The Staff Engineer’s Path by Tanya Reilly: ให้มุมมองเชิงลึกเกี่ยวกับการบริหารเส้นทางอาชีพ ผู้เขียนกลับมาอ่านใหม่ทุกปี
2 ความคิดเห็น
นี่เป็นบทความที่จำเป็นกับผมจริง ๆ ครับ ก่อนหน้านี้ผมคิดแบบเลือนรางแค่ว่า "ต้องพยายามให้มากขึ้น" แต่ขอบคุณที่ช่วยชี้ทิศทางที่เป็นรูปธรรมให้
โดยเฉพาะประเด็นความเข้าใจผิดที่ว่า "เดี๋ยวผลงานจะพูดแทนเราเอง" นี่เจ็บจี๊ดมาก มันทำให้นึกถึงประสบการณ์เมื่อหลายปีก่อนที่แม้จะสร้างผลงานได้ดี แต่กลับไม่ได้รับการยอมรับ ผมเพิ่งมาตระหนักถึงความสำคัญของการทำให้ผลงานมองเห็นได้ชัดก็หลังจากนั้น
ความคิดเห็นจาก Hacker News
เห็นด้วยมากกับคำว่า “แค่เก่งอย่างเดียวไม่พอ” เพราะในที่ทำงานจริง เรามักอยากโฟกัสกับงาน X ที่ตัวเองทำได้ดีและอยากให้ถูกประเมินจากสิ่งนั้น แต่สิ่งที่หัวหน้าหรือเพื่อนร่วมงานต้องการมักไม่ได้มีแค่ X แต่อาจรวม Y และ Z ด้วย ความต้องการของแต่ละฝ่ายไม่ตรงกัน เลยทำให้เกิดความเข้าใจผิดในการสื่อสารและความอึดอัดได้บ่อย ในชีวิตยังมีเรื่องไม่ยุติธรรมเกิดขึ้นได้โดยไม่เกี่ยวกับความพยายามหรือความสามารถเลย ทำให้ soft skills สำหรับรับมืออย่างยืดหยุ่นยิ่งจำเป็นขึ้นเรื่อยๆ แต่ก็น่าเสียดายที่บทความต้นทางให้อารมณ์แนวพัฒนาตัวเองมากเกินไป
ถ้าคนรอบตัวเราทุกคนเก่งทางเทคนิคมาก นั่นถือว่าอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดีมาก เพราะปกติคนที่มีความสามารถสูงมักเป็นที่ต้องการไปทั่ว จึงแทบไม่มีโอกาสได้ร่วมงานกัน สถานการณ์แบบนี้ถือว่าโชคดีมาก
แนวคิดเรื่อง Agency เป็นประเด็นที่สำคัญมาก แต่ก็จำเป็นต้องเข้าไปคุยกับผู้จัดการโดยตรงเพื่อให้เขาเห็นอย่างชัดเจนว่าเราทำอะไรไปบ้าง พนักงานที่มีภาระนอกบริษัทน้อยกว่า เช่น เรื่องครอบครัว อาจดูเหมือนมีความเป็นเจ้าของงานมากกว่า แต่ในความเป็นจริงอาจไม่ได้มีประสิทธิผลมากนัก โดยเฉพาะ senior engineer บางคนที่ดูเหมือน agency ต่ำ แต่พอเขาลาหยุดไป กลับรู้สึกถึงช่องว่างที่เขาทิ้งไว้ชัดเจนกว่าเดิม การสื่อสารให้หัวหน้ารู้ชัดว่าเราส่งผลกระทบต่อองค์กรอย่างไรจึงสำคัญมาก การมัวแต่สนใจทำบล็อกหรือแดชบอร์ดเพื่อพิสูจน์ประสิทธิผลอย่างเดียวถือว่าไม่มีประสิทธิภาพ
มีบทเรียนง่ายๆ ที่ผมเรียนรู้มาอย่างยากลำบาก คือจุดประสงค์ของซอฟต์แวร์หรือโปรแกรมคือการเพิ่มรายได้ให้ธุรกิจ และท้ายที่สุดแล้ว คนสำคัญที่สุดในทุกระดับ
น่าเสียดายที่บริษัทที่ผมเคยเจอใช้คำแนะนำนี้ไม่ได้เลย ไม่ว่าจะเก่งแค่ไหน ถ้าทำงานได้เร็วและมีประสิทธิภาพ สุดท้ายก็แค่ได้งานเพิ่มเท่านั้น กลับกัน เอาทักษะไปใช้เพื่อความพอใจของตัวเองอาจจะดีกว่า แทนที่จะหวังเลื่อนตำแหน่ง การโฟกัสกับการเติบโตของตัวเองน่าจะฉลาดกว่า
อยากยกคำคมของ Jason Lengstorf: “อาชีพการงานก็เหมือนการแข่งขันกินพาย และรางวัลของผู้ชนะคือพายเพิ่มอีก” (ลิงก์) การพัฒนาความสามารถเองก็ต้องทำอย่างมีกลยุทธ์
มีคำแนะนำที่ผมพูดกับรุ่นน้องบ่อยๆ คืออย่าทำงานเงียบๆ อย่างเดียว ต้องสื่อสารเชิงรุกด้วย ถ้าทำผลงานดีแล้ว อย่างน้อยก็ฝากคำถามไว้ในที่ที่ผู้จัดการมองเห็นได้ ผู้จัดการจำนวนมากไม่รู้จริงๆ ว่าคุณทำอะไรไปบ้าง มากกว่าที่คุณคิดเสียอีก
สำหรับคำแนะนำอย่าง “เพิ่มอิทธิพล” “คนที่สร้างผลลัพธ์ได้จริง (high-agency) จะเป็นคนคุมทิศทางงาน” หรือ “วิธีเลื่อนตำแหน่งที่ดีที่สุดคือมีคุณสมบัติให้คู่ควรกับมัน” นั้น จริงๆ แล้วยังคลุมเครืออยู่ว่ากำลังพยายามแก้ปัญหาอะไร โดยเฉพาะถ้าเป้าหมายคือการเลื่อนตำแหน่ง การเลื่อนขั้นด้วยการย้ายงานไปบริษัทอื่นมักเร็วกว่าเลื่อนภายในมาก เหตุผลที่เลื่อนภายในยากก็เพราะการวัดมูลค่าของพนักงานอย่างเป็นรูปธรรมทำได้ยาก และโอกาสมักจะเกิดก็ต่อเมื่อมีตำแหน่งว่างหรือมีการสร้างตำแหน่งใหม่ขึ้นมาเท่านั้น
ผมคิดว่าทักษะที่สำคัญรองจากวิศวกรรมคือ “การเขียน” คนอย่าง pg, tptacek, patio11 กลายเป็นที่รู้จักได้ก็เพราะพวกเขาสื่อสารสิ่งที่ตัวเองรู้ได้ดีและทำอย่างสม่ำเสมอ แม้จะเป็นแค่วิกิภายในองค์กร การจัดระเบียบความรู้ในหัวแล้วเขียนเก็บไว้ก็สำคัญ
เวลาได้ร่วมงานกับเพื่อนร่วมทีม คนที่เขียนได้ดีช่วยได้แน่นอน แต่ผมคิดว่าการเขียนจะมีผลต่อการเลื่อนตำแหน่งหรือการพิสูจน์อิทธิพล ก็ต่อเมื่อมันถูกใช้เป็น “หลักฐาน” ได้เท่านั้น
โดยหลักการแล้วผมเห็นด้วยมาก แต่ไม่ใช่ทุกองค์กรที่ให้คุณค่ากับการเขียน หลายที่ยังเป็นวัฒนธรรมที่เน้นการสื่อสารด้วยปากเปล่า การจะเปลี่ยนวัฒนธรรมแบบนั้นให้กลายเป็นวัฒนธรรมการเขียน ต้องมีพรรคพวกและใช้เวลานานมาก
ความสามารถในการเขียนให้กระชับก็สำคัญเหมือนกัน เพราะมนุษย์ย่อมชอบข้อความสั้นๆ เอกสารในวิกิไม่จำเป็นต้องยาวเกินไป
ที่ที่ผมทำงาน ผมไม่ค่อยรู้สึกถึงความสำคัญของการเขียนเลย ไม่มีใครสนใจมากว่าคุณเขียนอย่างไร จะอ่านก็ต่อเมื่อมีเหตุผลที่ต้องอ่านเท่านั้น
ผมชอบประโยคที่ว่า “ท้ายที่สุดแล้ว เมื่อคุณมีคุณสมบัติจริง คุณก็จะได้สิ่งที่ต้องการ” มาก แต่ลักษณะอย่าง “ความเป็นคนริเริ่ม” ก็ไม่ได้รับการตอบแทนหรือการยอมรับในทุกที่เสมอไป บางที่ต้องการแค่คนทำตามคำสั่ง ดังนั้นขอแนะนำให้หลีกเลี่ยงที่ทำงานแบบนั้น
ต่อให้คำแนะนำด้านอาชีพในบทความจะดูมีเจตนาดีแค่ไหน สุดท้ายส่วนใหญ่ก็ดูไม่มีความหมายมากนัก เช่น บางบริษัทถูกซื้อกิจการจนหลายปีไม่มีใครได้เลื่อนตำแหน่งเลย หรือบางคนมีอาการพูดติดอ่างจนกลายเป็นข้อจำกัดต่อการเติบโต คำแนะนำเดียวที่ดูสมจริงคือ “ถ้าคุณอยากเลื่อนตำแหน่ง คุณต้องเข้าใจแรงจูงใจของคนที่มีอำนาจเลื่อนคุณ และทำให้พวกเขารู้สึกว่าการเลื่อนคุณเป็นประโยชน์ต่อพวกเขา”
เห็นด้วยว่าควรปรับผลงานของตัวเองให้สอดคล้องกับแรงจูงใจของฝ่ายที่ให้เลื่อนตำแหน่ง แต่การมองแบบง่ายเกินไปก็มักให้ผลย้อนกลับได้เหมือนกัน พนักงานใหม่หลายคนหมกมุ่นกับการไล่ล่ารางวัลจนเล่นการเมืองในบริษัทเหมือนเล่น “หมากรุก 4 มิติ” ซึ่งยิ่งทำก็ยิ่งมองออกง่าย ผู้จัดการที่ฉลาดมักจะสังเกตได้ว่าพนักงานตอบสนองต่อ incentive มากเกินไป แล้วปรับทิศทางเพื่อกระตุ้นพฤติกรรมที่พึงประสงค์แทน ส่วนผู้จัดการที่ไร้จริยธรรมก็อาจใช้จุดนี้เอาเปรียบ โดยสัญญาว่าจะให้รางวัลเพื่อให้ทำงานเพิ่ม สุดท้ายไม่เลื่อนตำแหน่งให้ แต่ก็ยังรีดงานเพิ่มต่อ กลายเป็นวงจรแย่ๆ ไม่รู้จบ
ผมไม่ได้อ่านบทความนี้ในฐานะบทความสอนว่า “จะเลื่อนตำแหน่งอย่างไร”
ผมเองก็เป็นวิศวกรรุ่นน้องที่มีอาการพูดติดอ่างเหมือนกัน เลยสงสัยจริงๆ ว่ามันจะเป็นอุปสรรคต่อการเลื่อนตำแหน่งไปตลอดหรือเปล่า กำลังคิดเรื่องทำ speech therapy อยู่ แต่ก็ไม่แน่ใจว่าอายุมากแล้วจะยังได้ผลไหม
ต้องใส่ “Sales (การขาย)” ไว้ในรายชื่อทักษะที่สำคัญแน่นอน ถ้าคุณไม่ได้เด่นเรื่อง “product sense, การขับเคลื่อนโปรเจกต์, การบริหารคน” ก็ยังอาจร่วมงานกับทีมเซลส์โดยช่วยด้านคำแนะนำเชิงเทคนิคหรือส่วนเทคนิคของข้อเสนอได้ วิธีนี้เพิ่มโอกาสเลื่อนตำแหน่งได้มาก และยังค่อยๆ ได้เรียนรู้เรื่อง sales pipeline, BD (business development), กระบวนการปิดดีล รวมถึงช่วยผู้นำตัดสินใจได้ด้วยว่าดีลไหนคุ้มค่า การมีทั้งความสามารถทางเทคนิคและทักษะการขายรวมกันเป็นประโยชน์ต่ออาชีพมาก