วิธีการเรียนรู้แบบใหม่: การเรียนรู้คือทักษะ

แนวทางเชิงกลยุทธ์ 6 ขั้นตอนสำหรับการเรียนรู้อะไรก็ตาม

ความอยากรู้อยากเห็นและแรงบันดาลใจนั้นคาดเดาไม่ได้ เกิดขึ้นแบบสุ่ม แต่เราต้องลงมือทำอะไรบางอย่าง

การเติบโต (Growth) เป็นผลพลอยได้ตามธรรมชาติที่เกิดจากการลงมือทำตามความอยากรู้อยากเห็นและแรงบันดาลใจ

1. Identify & Establish : ระบุหัวข้อ (Topic) และวางพื้นฐาน

• เฟรมเวิร์กนี้เริ่มจากหน้าว่าง ๆ : ค่อย ๆ เติมไปตามแต่ละขั้นตอน

• ระบุหัวข้อที่คุณเกิดความอยากรู้ แล้วจดทุกอย่างที่คุณรู้เกี่ยวกับมันไว้

• วางหัวข้อไว้ด้านบนของหน้า แล้วเขียนความรู้ทั้งหมดที่คุณมีอยู่ในตอนนี้ลงไป ไม่รู้เลยสักอย่างก็ไม่เป็นไร

• ผู้เขียนใช้ Notion (เพราะใส่ลิงก์และเอกสารต่าง ๆ ได้สะดวก) แต่กระดาษกับปากกาก็ใช้ได้เหมือนกัน

• การเริ่มจากการเขียนสิ่งที่เรารู้ จะช่วยให้เห็นชัดว่าเราไม่รู้อะไรบ้าง

• การลงมือครั้งแรกนี้ช่วยให้เห็นช่องว่างระหว่างความรู้ของตัวเองกับระดับความเข้าใจในหัวข้อนั้น

• เป้าหมายของขั้นตอนนี้คือการสร้างเวที (Stage) หรือก็คือสร้างช่องว่างไว้เพื่อให้เติมสิ่งที่ยังไม่รู้

2. Research : ศึกษาค้นคว้า

• ตรงนี้แหละที่เริ่มสนุกจริง ๆ ถึงเวลาเริ่มเรียนรู้แล้ว

• กลยุทธ์การค้นคว้าที่มีประสิทธิภาพที่สุดคือเริ่มแบบแนวนอนแล้วค่อยไปแนวตั้ง

→ แนวนอน (Horizontal) = ความกว้าง

→ แนวตั้ง (Vertical) = ความลึก

อธิบายให้ละเอียดก็คือ

• เมื่อเริ่มแบบแนวนอน ให้รวบรวมข้อมูลครอบคลุมขอบเขตทั้งหมดของหัวข้อ

• วิธีนี้จะทำให้เกิด “ความสามารถในการมองเห็นทั้งสนาม” และสร้างแผนที่ระดับผิวหน้าของหัวข้อนั้นขึ้นมา

• ตอนค้นคว้าแบบแนวนอนให้ทำให้ง่ายไว้ก่อน : Google/Wikipedia ก็เป็นเครื่องมือที่ยอดเยี่ยม

• ใช้เครื่องมือจดโน้ตเพื่อบันทึกข้อมูลเชิงแนวนอนเหล่านี้

• จดบันทึกแหล่งต้นฉบับที่ให้ข้อมูลแนวนอนเหล่านี้ไว้ด้วย (เช่น เชิงอรรถใน Wikipedia) เพราะจะมีประโยชน์เป็นไกด์เมื่อไปต่อแบบแนวตั้งในภายหลัง

• การค้นคว้าแบบแนวตั้งคือการกระโดดลงโพรงกระต่ายตามสำนวน

• ในอดีตการค้นคว้าแบบแนวตั้งยากกว่าเสมอ ต้องหาและอ่านหนังสือหนาแน่นยาว ๆ เกี่ยวกับหัวข้อนั้นเป็นเวลานาน

• แต่ในยุคสารสนเทศ มีเครื่องมือหลากหลายที่ช่วยให้ใช้เวลาได้คุ้มค่ามากขึ้น

→ Reddit : Reddit คือขุมทรัพย์ของข้อมูลที่น่าสนใจ เหมาะทั้งสำหรับหาแรงบันดาลใจหรือสิ่งที่ชวนสงสัย และมีประสิทธิภาพมากในการขุดลึกหัวข้อเฉพาะ

ค้นหาหัวข้อนั้น หา subreddit และเธรด อ่านคอมเมนต์ แล้วกดลิงก์ต่อไปเรื่อย ๆ

→ Twitter : ถ้าใช้อย่างมีประสิทธิภาพ Twitter เป็นแหล่งข้อมูลที่น่าทึ่ง

ใช้เวลาสักหน่อยเพื่อหาผู้มีอำนาจหรือผู้เชี่ยวชาญ (Authority Figures) ในหัวข้อนั้น อ่านโพสต์ของพวกเขาและคอมเมนต์ต่อบทความหรือลิงก์ต่าง ๆ และตามไปถึงคอนเทนต์ยาว ๆ อื่นที่พวกเขาสร้างขึ้น ถ้ามีอะไรสงสัยและอยากเรียนรู้เพิ่มก็ส่ง DM ไปถามได้

→ Newsletter : ใช้ประโยชน์จากกระแสบูมของ newsletter ส่วนบุคคลในยุคนี้ให้ดี

ผู้นำทางความคิด (Thought Leader) ในหัวข้อนั้นมักเขียน newsletter อยู่แล้ว ก็แค่อ่านมัน และอ่านสิ่งที่พวกเขาเสพด้วย (ผู้เขียนใช้ Faves)

→ Podcast : พอดแคสต์อาจจะได้ผลหรือไม่ก็ได้

ให้โฟกัสที่แหล่งหลัก (เช่น บทสนทนากับผู้นำ/ผู้ก่อตั้ง) และหลีกเลี่ยงสิ่งที่มูลค่าต่ำโดยดูจากรีวิวหรือจำนวนผู้ติดตาม ฟังแบบเร่งที่ความเร็ว 1.25x หรือ 1.5x เพื่อเก็บแก่นให้เร็ว

→ เครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ : เครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ/บริการวิเคราะห์เป็นเครื่องมือการเรียนรู้ใหม่ที่ชื่นชอบในช่วงนี้

สามารถฟังความคิดของพวกเขาได้อย่างคุ้มค่า ผ่าน free trial หรือบันทึกถอดเสียงบทสนทนาของผู้เชี่ยวชาญ

→ หนังสือ : อย่าอ่านแบบเก่าตั้งแต่หน้าแรกถึงหน้าสุดท้าย ให้หาเซ็กชันหรือบทที่ต้องการแล้วขุดลึกจากตรงนั้น

"The old way is for vanity; the new way is for utility."

• เครื่องมือทั้ง 6 อย่างนี้จะช่วยได้มากในการลงลึกแบบแนวตั้ง

3. Skin in the Game : Skin in the Game

• ถ้าอยากเร่งเส้นโค้งการเรียนรู้ ให้เพิ่ม “สกิน (Skin)” เข้าไป

→ หมายเหตุผู้แปลเดิม : เป็นคำที่ Warren Buffett ใช้ หมายถึงสถานการณ์ที่ผู้บริหารวงในระดับสูงใช้เงินของตนเองซื้อหุ้นของบริษัทที่ตนบริหาร

• สกินในเกมคือการเพิ่มเดิมพัน (Stakes) ของการเรียนรู้ เป็นกลเม็ดเชิงพฤติกรรมเพื่อสร้างแรงจูงใจให้มากขึ้น

• “สกิน” อาจเป็นรูปธรรม (เงิน) หรือเป็นเชิงเปรียบเทียบ (คำมั่นสัญญาส่วนตัวในที่สาธารณะ) ก็ได้

→ ถ้าอยากรู้จักบริษัทหนึ่งให้มากขึ้น ก็ซื้อหุ้นของบริษัทนั้นมาสักสองสามหุ้น

→ ถ้าอยากเรียนรู้ Web3.0 ก็ซื้อ NFT โพสต์รูปมัน และเข้าร่วมชุมชน Discord

→ ถ้าอยากเขียนบทความเกี่ยวกับ X ก็ประกาศ commit ต่อสาธารณะ (ผู้เขียนใช้วิธีนี้เสมอเพื่อบังคับให้ตัวเองเขียน)

• “Skin in the Game” นอกจากจะช่วยเพิ่มเดิมพันแล้ว ยังทำให้คุณได้ “มีส่วนร่วม” จากมุมมองของชุมชนนั้นด้วย

• คุณจะเรียนรู้ได้ไม่มากถ้าแค่มองจากข้างนอก ต้องเข้าไปอยู่ข้างใน

• “Skin in the Game” คือบัตรผ่านสำหรับการเข้าร่วมชุมชน

4. Engage Community : มีส่วนร่วมกับชุมชน

• การเรียนรู้ไม่ใช่เรื่องส่วนบุคคล แต่เป็นเรื่องร่วมกัน (Communal)

• ถ้าอยากเร่งการเรียนรู้ ให้เข้าร่วมชุมชน

• ใครก็ตามที่เคยเรียนภาษาใหม่จะรู้ว่าการดื่มด่ำอยู่กับมัน (Immersion) มีพลังอย่างน่าเหลือเชื่อ

• มีคำแนะนำเชิงกลยุทธ์ 2 ข้อ

→ พูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีอำนาจ (Authorities)

หาคนที่เป็นผู้เชี่ยวชาญในหัวข้อนั้น แล้วส่ง DM, อีเมล, โทรศัพท์ และถามคำถาม

→ โทรหาวงเรียนรู้

โทรหาเพื่อน 3-5 คน (วงเรียนรู้) แล้วเล่าให้พวกเขาฟังว่าคุณกำลังเรียนรู้อะไรอยู่

คำถามที่พวกเขาถามจะบอกให้คุณเห็นช่องโหว่ในความรู้ของตัวเอง และชี้ให้เห็นมุมมองที่ทำให้คุณคิดได้ลึกขึ้น

• ชุมชนคือหัวใจสำคัญ

5. Teach : สอน

• ถ้าอยากเรียนรู้ ก็จงสอน

• ใช้เทคนิคของ Richard Feynman

→ ลองอธิบายสิ่งที่คุณเรียนมาจนถึงตอนนี้ให้คนไม่กี่คนฟัง โดยใช้คำง่าย ๆ (ไม่มีศัพท์เฉพาะหรือคำย่อ)

→ ถ้าคุณอธิบายให้เด็ก 5 ขวบฟังไม่ได้ ก็น่าจะหมายความว่าคุณยังเข้าใจมันไม่ดีพอ (ELI5, Explain It To Me Like I'm 5)

6. Reflect & Review : สะท้อนคิดและทบทวน

• กระบวนการเรียนรู้เป็นแบบวนซ้ำและยืดหยุ่น

• สะท้อนดูช่องว่างของความรู้ที่ค้นพบ แล้วกลับไปขุดลึกเพิ่มเพื่อเติมเต็มมัน

• ทบทวนโน้ตที่จดไว้ แล้วซูมออกเพื่อมองภาพรวมของสิ่งใหม่ทั้งหมดที่ได้เรียนรู้

สรุปเฟรมเวิร์กการเรียนรู้แบบใหม่

1. Identify & Establish: เขียนหัวข้อและทุกสิ่งที่คุณรู้เกี่ยวกับมันลงไป

2. Research: เริ่มจากแนวนอน (ความกว้าง) แล้วไปแนวตั้ง (ความลึก) ใช้เครื่องมือสมัยใหม่ (Reddit, Twitter, Newsletter, Podcast, เครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ, หนังสือ) เพื่อขุดลึก

3. Skin in the Game: ใส่สกินลงไปเพื่อเร่งเส้นโค้งการเรียนรู้ (ทั้งแบบรูปธรรมและเชิงเปรียบเทียบ)

4. Engage Community: พูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ และถกเถียงกับวงเรียนรู้

5. Teach: ถ้าอยากเรียนรู้ จงสอน ใช้เทคนิค Feynman

6. Reflect & Review: ซูมออกเพื่อดูช่องว่าง แล้วทำซ้ำเพื่อเติมเต็มมัน

[psspsshi]

ว้าว เนื้อหาดีมากจริง ๆ ครับ เก็บไว้แล้วต้องกลับมาอ่านทวนอย่างละเอียดหลายรอบเลย

[roxie]

น่าจะถึงเวลามีหนังสือของ O'Reilly เกี่ยวกับการใช้ Twitter ให้ "เก่ง" แล้ว..

[kunggom]

หนังสือที่เมื่อวานผมลองไล่อ่านทั้งเล่มไปหนึ่งรอบคือ 『เทคนิคการสร้างผลงานทางปัญญาสำหรับผู้ที่ทำงานในสาย IT』 ซึ่งดูเหมือนว่าสามารถนำมาเชื่อมโยงกับเนื้อหาในนั้นได้ด้วย

• ในหนังสือเล่มนั้นมีการเสนอวิธีประเมินปริมาณข้อมูลที่อยู่ในหัวของเรา โดยให้ใช้เวลาประมาณ 5 นาทีจดข้อมูลทุกอย่างที่นึกออกลงบนโพสต์อิท ปริมาณที่เขียนในโพสต์อิท 1 แผ่นจะอยู่ระหว่างไม่กี่คำถึงหนึ่งประโยค โดยยังไม่ต้องสนใจความซ้ำซ้อนหรือคุณภาพในตอนแรก ถ้าข้อมูลมีมากพอ 5 นาทีก็น่าจะรู้สึกสั้นในความรู้สึกส่วนตัว แต่ถ้าไม่มากก็คงรู้สึกว่านานพอสมควร

• ยังมีการแนะนำวิธีจัดระเบียบข้อมูลสำหรับการเขียนรายงานหนึ่งฉบับ โดยเริ่มจากเตรียมโน้ต 100~120 ใบตามวิธีข้างต้นก่อน (แต่ไม่มีการจำกัดเวลา) จากนั้นจึงกางออกมาแล้วจัดกลุ่ม ก่อนจะรวบรวมแต่ละกลุ่ม สรุป ทำเป็นแผนภาพ และแปลงเป็นประโยค ในขั้นตอนนี้ไม่ได้จัดกลุ่มเฉพาะโน้ตที่คล้ายกันเท่านั้น แต่ยังจัดวางโดยคำนึงถึงความสัมพันธ์ที่ขัดแย้งกัน หรือเชื่อมต่อกันได้อย่างเป็นธรรมชาติด้วย

• มีการจัดสรรหนึ่งบทเกี่ยวกับการอ่านหนังสือด้วย และสิ่งที่ติดอยู่ในความทรงจำเป็นพิเศษคือ ต้องทำให้ชัดเจนก่อนว่าอ่านหนังสือไปเพื่ออะไร อีกทั้งสิ่งที่เทคนิคการอ่านเร็วหลายแบบเน้นร่วมกันก็คือ ให้กวาดดูเนื้อหาของหนังสืออย่างรวดเร็วแล้วทำซ้ำหลายรอบ โดยในช่วงแรกให้ดูเพียงสารบัญ หัวข้อย่อย ส่วนต้นและท้ายของบท รูปภาพหรือแผนภูมิ รวมถึงส่วนที่เน้นตัวหนา เพื่อจับโครงสร้างโดยรวมก่อน แล้วค่อย ๆ ทำความเข้าใจข้อมูลที่ละเอียดขึ้นในภายหลัง

• ยังมีคำแนะนำด้วยว่า เพียงแค่การทำสื่อเพื่อใช้สอนคนอื่นก็มีผลช่วยเสริมการเรียนรู้แล้ว ดังนั้นการตั้งเป้าการอ่านหนังสือไว้ที่การทำสื่อสำหรับสอนคนอื่นจึงเป็นเรื่องที่มีประโยชน์ และถ้านำสื่อที่ทำขึ้นมาเผยแพร่ ก็อาจเติบโตได้มากขึ้นผ่านฟีดแบ็กด้วย

• นอกจากนี้ยังมีเนื้อหาเกี่ยวกับเครื่องมือการทบทวนแบบเว้นระยะอย่าง SuperMemo หรือ Anki ด้วย ซึ่งพอเห็นแล้วก็ทำให้นึกว่าอยากลองใช้ของอย่าง NoteGarden(อ้างอิง https://th.news.hada.io/topic?id=4948) ที่เพิ่งมีการแนะนำในที่นี่เมื่อไม่นานมานี้ดูสักครั้งเหมือนกัน

[gguimoon]

ผมกำลังอ่านหนังสือ เทคนิคการสร้างผลงานทางปัญญาสำหรับคนที่ทำงานในสาย IT ที่คุณพูดถึงด้วยความสนใจ และพบว่าเนื้อหาตรงกับความสนใจของผมมากเลยอ่านได้อย่างสนุก ผู้เขียนอธิบายแต่ละเทคนิคในหนังสือโดยอ้างอิงจากการค้นคว้าวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องและประสบการณ์ที่ได้ลองด้วยตนเอง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจอย่างชัดเจน ก่อนหน้านี้ผมมักผิดหวังหลายครั้ง เพราะหนังสือญี่ปุ่นมักนำเสนอหัวข้อที่น่าสนใจและใช้งานได้จริง แต่เนื้อหาไม่ลึกพอ แต่หนังสือเล่มนี้เป็นข้อยกเว้น ขอบคุณที่แนะนำหนังสือดี ๆ ครับ

[skate2]

ส่วน Skin in the Game นี่ดูเหมือนจะยากนะครับ ผมเองก็เคยลองทำอะไรหลาย ๆ อย่างในบริษัทด้วยแนวคิดแบบนั้นเหมือนกัน แต่บางทีก็เผลงานไว้แล้วตามแก้ทีหลังยากเหมือนกันครับ 555

[budlebee]

ว่ากันว่าในการบรรยายระดับปริญญาตรีของไฟน์แมนเองจริง ๆ แล้วนักศึกษาปริญญาตรีต่างก็หนีกันหมด เหลือแต่บัณฑิตศึกษาและอาจารย์เท่านั้น และตัวไฟน์แมนเองก็เป็นคนที่ค่อนข้างมองในแง่ลบกับการทำให้คนทั่วไปเข้าใจฟิสิกส์ด้วยเหมือนกัน... แนวคิดที่ว่าต้องอธิบายให้เด็ก 5 ขวบเข้าใจได้ก็ดูเหมือนจะเป็นกรณีที่สุดโต่งเหมือนกันนะครับ

[glacks0224]

เกณฑ์อายุ 5 ขวบนี่น่าจะหมายถึงตอนที่ไฟน์แมนอายุ 5 ขวบไม่ใช่หรือครับ?

[xguru]

แต่ฟิสิกส์ก็น่าจะต้องยกเว้นไว้ต่างหากไม่ใช่เหรอครับ 555

[xguru]

ผมคิดว่าถ้าเข้าใจคำว่า "skin in the game" ในความหมายประมาณว่า "เอาข้อมือตัวเองเป็นเดิมพันด้วย" จะทำให้เข้าใจได้ง่ายกว่านะครับ..

ทั้ง 6 ขั้นตอนนี้ให้ความรู้สึกเหมือนเป็นการทำให้เทคนิค 4 ขั้นของไฟน์แมนมีความร่วมสมัยขึ้นและลงรายละเอียดมากขึ้นนะครับ อย่างที่มีอยู่กลางทวีตด้วย แต่ถ้าเอามาเชื่อมกันแล้วดูไปพร้อมกันจะดีครับ