Untranslatable - พจนานุกรมหลายภาษาที่รวบรวมสำนวนซึ่ง “แปลไม่ได้”
(untranslatable.co)- เป็นพจนานุกรมออนไลน์ที่รวบรวมคำและสำนวนซึ่งในแต่ละภาษามักสื่อความหมายได้ไม่ครบถ้วนด้วยการแปลเพียงอย่างเดียว โดยเก็บทั้ง คำอธิบายจากเจ้าของภาษาและบริบทการใช้งาน ไว้ด้วยกัน
- ไม่ได้แสดงแค่ความหมายของคำ แต่ยังแสดงว่าใครใช้ ใช้ที่ไหน ใช้บ่อยแค่ไหน รวมถึง ประโยคตัวอย่างและคำแปล จึงไปไกลกว่าการค้นหาคำเทียบแบบง่าย ๆ
- รับรายการจากทุกภาษาและทุกสำเนียง/ถิ่นภาษา เพื่อบันทึก ความหลากหลายทางภาษา ที่ยังมีเอกสารรองรับไม่มาก เช่น สำนวนไม่เป็นทางการ ภาษาถิ่นในภูมิภาค และภาษาชนกลุ่มน้อย
- แต่ละรายการสามารถใส่ลิงก์ตัวอย่างได้ และอาจผ่าน การตรวจสอบจากผู้ดูแล รวมถึงการยืนยันจากผู้ใช้อื่น
- คอลเลกชันสาธารณะกำลังเติบโต โดยมีผู้คนมากกว่า 1,381 คน ความแปรผันของภาษา 406 แบบ ประเทศ 102 ประเทศ ภาษา 105 ภาษา และ ภาษาชนกลุ่มน้อย 18 ภาษา
พจนานุกรมที่ให้ความสำคัญกับบริบทมากกว่าการแปล
- Untranslatable เป็นพจนานุกรมออนไลน์ที่ให้เจ้าของภาษาแบ่งปันและอธิบายคำกับสำนวนที่ทำให้ภาษาของตนพิเศษด้วยตัวเอง
- เป็นโครงการที่สร้างโดยนักภาษาศาสตร์ ใช้ crowdsourcing และ หลักสังคมภาษาศาสตร์ เพื่อทำความเข้าใจภาษาอย่างมีมิติมากขึ้น
- รายการไม่ได้พูดถึงแค่ความหมายของคำ แต่ครอบคลุมบริบทการใช้งานจริงด้วย
- ใครเป็นผู้ใช้
- ใช้ที่ไหน
- ใช้บ่อยแค่ไหน
- ประโยคตัวอย่างและคำแปล
- ตัวอย่างรายการคือคำในภาษา Norwegian คำว่า døgn
- ชนิดของคำ: คำนาม
- ความหมาย: ช่วงเวลา 24 ชั่วโมง หรือทั้งกลางวันและกลางคืนของหนึ่งวัน
- ประโยคตัวอย่าง: “Katten min har ikke vært hjemme på snart fire døgn.”
- คำแปล: “My cat hasn't been home in almost four days.”
วิธีเพิ่มและตรวจสอบภาษาที่หลากหลาย
- สามารถเพิ่มคำและวลีจากทุกภาษาและทุกสำเนียง/ถิ่นภาษาได้
- มุ่งเน้นการอนุรักษ์และเผยแพร่สำนวนที่มีเอกสารรองรับไม่มาก เช่น ภาษาที่ไม่เป็นทางการ ภาษาถิ่นในภูมิภาค และภาษาชนกลุ่มน้อย
- ชื่อโครงการไม่ได้หมายความว่าคำเหล่านั้นแปลไม่ได้จริง ๆ แต่ใกล้เคียงกับการให้ บริบทเพิ่มเติม ที่การแปลเพียงอย่างเดียวถ่ายทอดได้ยาก
- รายการสามารถใส่ลิงก์ตัวอย่างได้ และอาจได้รับการตรวจสอบจากผู้ดูแลและผู้ใช้อื่น
- ผู้ใช้สามารถมีส่วนร่วมได้โดยการสำรวจรายการ เพิ่มรายการ สร้างพจนานุกรม สนับสนุนโครงการ และตรวจสอบรายการ
- ขนาดของคอลเลกชันสาธารณะมีดังนี้
- People: 1,381+
- Language Variations: 406
- Countries: 102
- Languages: 105
- Minority Languages: 18
- The Untranslatable Substack เป็นจดหมายข่าวที่ครอบคลุมคำ วลี และปรากฏการณ์ทางภาษาอื่น ๆ
1 ความคิดเห็น
ความคิดเห็นจาก Hacker News
ถ้าจะให้ พจนานุกรมแบบคราวด์ซอร์สดิจิทัล มีประโยชน์และยั่งยืน ขั้นแรกต้องเป็นไลเซนส์แบบเปิด
ถ้าผู้มีส่วนร่วมรู้สึกว่าความพยายามของตัวเองสุดท้ายอาจลงเอยเป็นเพียงบริการเชิงพาณิชย์แบบ Urban Dictionary ก็อาจหมดแรงจูงใจในการเข้าร่วมได้ แต่โปรเจ็กต์นี้ไม่พูดถึงไลเซนส์เลย ไม่ใช่เรื่องที่จะค่อยไปคิดทีหลัง
การเลือกใช้ไลเซนส์เปิดเพราะถูกแรงกดดันทางอุดมการณ์ ภายใต้ข้ออ้างว่าจะเป็นประโยชน์ต่อฐานผู้ใช้ที่ใหญ่กว่าซึ่งเป็นเพียงภาพสมมุติว่า “ต้องการจริง” และ “จะใช้ไม่ได้ถ้าไม่มี” อาจไม่ใช่การตัดสินใจที่ฉลาดนัก ในความเป็นจริงมันอาจทำให้มองข้ามทั้งตลาดที่ยินดีใช้ผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์และข้อดีของการมีการคุ้มครองแบบจำกัด
โอเพนซอร์สอาจถูกใช้ในทางที่ผิด เพื่อทำให้ผู้เล่นหน้าใหม่ยอมสละความได้เปรียบในการแข่งขันที่ตนจะค่อย ๆ สร้างขึ้นได้ ด้วยตรรกะเรื่อง “ตลาดในจินตนาการ” และ “ความบริสุทธิ์ทางอุดมการณ์” ในโลกความจริง มันอาจเป็นเครื่องมือให้เจ้าตลาดเดิมบั่นทอนความสามารถของสตาร์ตอัปในการเก็บเกี่ยวมูลค่า จนการแข่งขันอ่อนแอลงได้
พูดสั้น ๆ คือ Big Bad Wolf Corp พูดกับ Little Piggy Startup ว่า “ทำเป็นโอเพนซอร์สสิ! ไม่งั้นไม่ดีนะ!” แล้ว Little Piggy Startup ก็เชื่อและตอบว่า “ได้ครับ Mr Wolf ยินดีเลยครับ!” ทั้งที่ควรตั้งคำถามว่าใครกันแน่ที่กำลังจะทำร้าย Little Piggy
ก่อนจะเปลี่ยนอะไรควรระวังและพิจารณาหลายทางเลือก ถ้ามีสัญชาตญาณว่าอยากคงการคุ้มครองที่เข้มแข็งกว่าไว้ การทำแบบนั้นก็อาจเป็นทางเลือกที่ฉลาด
เขาบอกว่าส่ง “feedback” ผ่าน Google Docs ได้ แต่ผมขอผ่าน
ถ้ารวมเรื่องไลเซนส์ข้อมูลด้วย โปรเจ็กต์นี้ดูมีโอกาสตายภายใน 2 ปีสูงมาก ไม่มีทั้งไลเซนส์ที่ยั่งยืน และก็ไม่น่าสนใจถึงขั้นจะกลับมาเยี่ยมทุกวันแบบ Mastodon เลยยากที่จะสร้างทั้งชุมชนและชุดข้อมูลที่ยั่งยืน
โครงสร้างมันเรียบง่าย เลยอาจอยู่รอดเงียบ ๆ เบื้องหลังได้อีกพักหนึ่งด้วยการดูแลแบบพาร์ตไทม์ แต่ถ้าถึงราวปี 2026 แล้วผู้เขียนยังไม่ปล่อยมือไปหมด ผมคงแปลกใจ
ดูเว็บอย่าง TasteAtlas สิ เขาจัดอันดับอาหารบ่อย แต่คุณภาพข้อมูลเละมาก ต่อให้ไม่นับว่ารสนิยมเป็นเรื่องอัตวิสัยสูง ก็ยังมีสมมติฐานผิด ๆ เยอะ เช่น มองว่าอาหารจานหนึ่งต้องสังกัดอาหารของประเทศเดียวเสมอ
ข้อมูลความนิยมก็แทบไม่ได้รับการคัดสรรเลย จนเกิดสถานการณ์อย่าง “100 Best Food Destinations” ของประเทศเรา อันดับ 1 กลายเป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ ที่มีป้ายจอดรถบรรทุก
ไอเดียดี แต่ปุ่ม “see what people have added” บนหน้าแลนดิ้งกลับลิงก์ไปยัง หน้าสำหรับเพิ่มรายการใหม่ แทนที่จะเป็นหน้าสำรวจ
อนึ่ง จากเมนูก็เข้าไปหน้าสำรวจได้ และเข้าผ่าน untranslatable.co/explore ได้ด้วย
ถ้าเข้าไปที่ https://untranslatable.co/pages/stats#countries จะเห็นว่ามันไปซ่อนแปลก ๆ อยู่ล่างสุดของหน้า แถมเปิดส่วน “Languages”, “Countries”, “Latest entries” ไม่ได้
เลยไม่รู้ว่าต้องดูคำสแลงของแต่ละประเทศยังไง
คำสแลงค้นหาได้โดยพิมพ์ภาษา หรือประเทศลงในช่องค้นหา หรือจะหาเจอรายการก่อนแล้วค่อยคลิกภาษาหรือประเทศที่สนใจก็ได้ เดี๋ยวจะพยายามแก้ให้เร็วที่สุด
น่าสนใจที่ได้เงินทุนมาบางส่วนผ่าน Kickstarter มี ผู้สนับสนุน 292 คนได้เงิน 10,000 ยูโร และผมเคยคิดว่าถ้าจะขึ้น Kickstarter ได้ต้องมีฐานผู้ติดตามใหญ่มากพอสมควร
ซึ่งก็ดูจะจริง เพราะมีผู้ติดตาม Facebook 49,000 คน และ Instagram 16,000 คน ไม่แน่ใจว่าสะสมมาตั้งแต่เมื่อไร แต่ดูเหมือนเขาทำคอนเทนต์แนวเอาคำที่แปลไม่ได้มาทำเป็นภาพสนุก ๆ มีม หรือเนื้อหาน่าสนใจ เลยเป็นคอนเทนต์ที่แชร์ต่อได้ง่าย เห็นทั้งคอมเมนต์และการตอบรับเยอะพอสมควร
ตามไทม์ไลน์ Kickstarter ได้รับการสนับสนุนในปี 2020 และเว็บไซต์ก็เปิดตัวในฤดูร้อนปี 2020 ผู้สร้างเองก็ค่อนข้างแอ็กทีฟตลอดในการสื่อสารกับชุมชนและอัปเดตความคืบหน้าบน Kickstarter
เหมือนจะมี Patreon ด้วย และยังไปอยู่ในที่อย่าง https://github.com/theimpossibleastronaut/awesome-linguistic... ด้วย
แต่อีกด้านหนึ่ง ผู้สร้างบอกว่าได้เรียนเขียนโปรแกรมเพื่อจะทำเว็บไซต์นี้ขึ้นมา อันนั้นถือว่าทำได้ดี
เดิมทีพอมีฐานผู้ติดตามอยู่บ้างจากเพจมีมเกี่ยวกับภาษา เลยใช้ตรงนั้นเป็นฐานเริ่มต้น Kickstarter จุดประสงค์ของ Kickstarter ก็มีทั้งหาเงินทุนบางส่วนด้วย แต่พอหักค่ารางวัล ค่าจัดส่ง และภาษีแล้วก็ไม่ได้เหลือเป็นเงินก้อนใหญ่มาก และอีกเป้าหมายสำคัญคืออยากดูว่าคนสนใจไอเดียนี้ไหม ซึ่งผลก็คือมีคนสนใจ
ถ้าเป็นบริการระดับนานาชาติ ก็สงสัยว่าเป้าหมายจริง ๆ คือ ผู้ใช้ต่างชาติ หรือเปล่า ตัวอย่างเช่น ถ้าคนบราซิลรู้สึกเสียดายที่ Urban Dictionary เป็นภาษาอังกฤษ เว็บไซต์นี้ทำมาเพื่อคนนั้นไหม?
เท่าที่ดูรายการตอนนี้ คำอธิบายทั้งหมดเป็นภาษาอังกฤษ ถ้าเจตนาคือให้ผู้ใช้ที่พูดอังกฤษมาดูสแลงจากประเทศอื่น ก็ควรทำให้กลุ่มผู้ใช้เป้าหมายชัดเจนมาก
วิธีหนึ่งคือเปิดให้เขียนคำอธิบายได้หลายภาษา ผู้ใช้จะได้ค้นหาคำแล้วดูคำอธิบายที่เป็นภาษาของตัวเองจากหลายคำอธิบายได้
อย่างเช่นผมเป็นคนดัตช์ และเมื่อกี้ก็เพิ่งได้รู้จักสแลงของบราซิลกับปานามา คนบราซิลหรือปานามาก็น่าจะมาดูสำนวนดัตช์ได้เหมือนกัน อันที่จริงผมก็เห็นรายการภาษาดัตช์ด้วย
กลุ่มเป้าหมายดูชัดเจนอยู่แล้ว คือคนที่สนใจภาษาและวัฒนธรรมอื่น ๆ ทั่วโลก
มีพจนานุกรมสแลงเฉพาะภาษาและประเทศอยู่หลายแห่ง แต่ยังไม่เคยเจอที่ไหนที่รวบรวมสแลงหลายภาษาแล้วอธิบายให้ชาวต่างชาติอ่าน
ถ้าเพิ่มคำอธิบายหลายภาษา กระบวนการตรวจทานจะซับซ้อนขึ้นมาก และอาจทำให้จุดประสงค์ที่ต้องการอธิบายสแลงให้ผู้อ่านภายนอกเข้าใจพร่าเลือนไปด้วย
ไอเดียดีมาก แต่พอกด “see what people have added” กับ “add an entry” แล้วทั้งคู่กลับไปที่หน้าเพิ่มรายการเหมือนกัน มีวิธี ดูรายการที่รวบรวมไว้ โดยไม่ต้องเพิ่มรายการไหม?
ตอนเดินทางไปฝูเจี้ยนของจีนครั้งก่อน ผมไปติดใจคำภาษาจีนคำหนึ่งที่ฟังเหมือน “schma” ภรรยาผมที่มาจากฝูเจี้ยนบอกว่ามันแปลว่า “อะไร” แต่คราวนี้พอฟังการใช้งานจริงดี ๆ ก็รู้สึกว่ามันถูกใช้คล้ายกับ donc ในภาษาฝรั่งเศส ครูฝรั่งเศสสมัยมัธยมของผมเคยบอกว่า donc แปลตรงตัวไม่ได้
ตอนที่นึกออกแบบนั้น ปฏิกิริยาของผมคือ “What!?”
หลังจบทริป ผมก็ไปหมกมุ่นกับคำว่า “fapiao” ที่แปลว่าใบเสร็จ ผมเคยคิดว่าตัวเองที่แยกความต่างของวรรณยุกต์ไม่ได้มันก็ตลกดี แต่ตอนนี้ภรรยาผมถึงขั้นพยายามไม่พูดคำนั้นต่อหน้าผมเลย สำหรับผมมันแทบฟังเหมือนพูด “ma” สี่ครั้งติดกัน มีความต่างอยู่ แต่ยากมากจริง ๆ
ผมไม่ค่อยเข้าใจว่าทำไมการที่ผมสับสนและมองว่ามันน่าขำถึงทำให้อีกฝ่ายหงุดหงิดได้ขนาดนั้น แต่ก็เคยมีนักแสดงตลกไต้หวันพูดว่าหงุดหงิดที่แฟนหนุ่มชาวตะวันตกแยกวรรณยุกต์ไม่ได้เหมือนกัน ดูเหมือนจะเป็นเรื่องที่เกิดบ่อย
กลับกัน เสียงอื่นต่างหากที่ยาก เช่นผมแยก “x” กับ “sh”, “q” กับ “ch” ได้ลำบาก แล้วเสียงในภาษาอังกฤษก็ยังยากอยู่ ทุกวันนี้ถ้าจะให้แยก “eyes” กับ “ice” ผมต้องตั้งใจเกินปกติ และถ้าเป็นบทสนทนาแบบเรียลไทม์ก็ไม่มั่นใจว่าจะออกเสียงให้ต่างกันได้
แต่สำหรับวรรณยุกต์ของภาษาจีนกลาง ความต่างมันฟังชัดมาก เลยสงสัยว่าการชอบดนตรีหรือเคยเล่นเครื่องดนตรีช่วยเรื่องการแยกวรรณยุกต์หรือเปล่า
พอฟังก็รู้สึกว่าเป็นไปได้ เพราะสองคำนี้ใกล้กันมากและเสียง ‘y’ ก็สั้นมาก มันช่วยให้เข้าใจได้ว่าความต่างที่เจ้าของภาษารู้สึกว่าชัดเจนมาก สำหรับคนต่างชาติอาจฟังออกได้ยาก
You stole his pen?
You stole his pen? → คนที่ขโมยปากกาของเขาคือคุณเหรอ?
You stole his pen? → ไม่ใช่ว่าได้รับมา แต่ขโมยมาจริง ๆ เหรอ?
You stole his pen? → คุณขโมยปากกาของเขา ไม่ใช่ของคนอื่น เหรอ?
You stole his pen? → คุณขโมยปากกาของเขา ไม่ใช่ของอย่างอื่น เหรอ?
ประสบการณ์ผู้ใช้ ยังไม่ค่อยดี แต่ไอเดียยอดเยี่ยม การเรียนรู้คำด่าของภาษาอื่นคือแรงจูงใจหลักของการเรียนภาษา
ไอเดียดี แต่ยังต้องมีเนื้อหาเพิ่มอีก พอดูหน้า “explore” แล้วมี 103 หน้า หน้าละ 20 รายการ รวมประมาณ 2,060 รายการ ซึ่งถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ยังเรียกว่าครอบคลุมได้ยาก
ดูเหมือนว่ากิจกรรมจะไปกระจุกอยู่ในปี 2020 หลังจากนั้นเงียบไป จนเดือนนี้เพิ่งมีสำนวนใหม่เพิ่มเข้ามาอีกหนึ่งรายการ
เพียงแต่รายการไม่ได้เรียงตามวันที่ใหม่สุด ดังนั้นจริง ๆ แล้วในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาก็ยังมีการเพิ่มเข้ามาอีก
เห็นสำนวน “Not here to fuck spiders”
ผมเลยไปถามเพื่อนชาวออสเตรเลียว่าใช้กันจริงไหม เขาก็ยืนยันว่าตัวเองพูดบ่อยเหมือนกัน เช่น “Look mate, we're not here to fuck spiders, might as well just crack on.”