ไม่ว่าคุณจะทำหน้าที่ซีอีโอได้ไม่ดีแค่ไหน ก็อย่าคิดว่าตัวเองเป็นคนไม่ดีพอ

ผู้ก่อตั้งที่ทำหน้าที่ซีอีโอส่วนใหญ่มักคิดว่าตัวเองยังไม่ดีพอในฐานะผู้นำ และรู้สึกโทษตัวเองอยู่เสมอ

ไม่ว่าจะในอเมริกาหรือในเกาหลีก็เป็นเช่นนั้น

ถ้าจะมีความต่างอยู่บ้าง ก็คือในเกาหลีดูเหมือนจะมองสิ่งนี้เป็นคุณธรรม แต่อเมริกาไม่ได้มองแบบนั้น กล่าวคือ ผู้ก่อตั้งชาวเกาหลีจำนวนมากมักพูดได้ง่าย ๆ ว่า “เป็นเพราะผมยังไม่ดีพอ” ขณะที่ในบรรดาผู้ก่อตั้งชาวอเมริกัน แทบไม่มีใครแสดงออกตรง ๆ ว่า “It’s because I’m not good enough.”

แต่ลึก ๆ แล้วข้างในก็ไม่ต่างกัน

หากคุณกำลังคิดว่าตัวเองยังไม่ดีพอในฐานะซีอีโอและกำลังรู้สึกโทษตัวเองอยู่ ผมอยากให้คุณตระหนักถึงความต่างระหว่างความรู้สึกนั้น กับการรู้สึกผิดเพราะตัวเองทำบางอย่างผิดพลาดในฐานะซีอีโอ

เพราะเมื่อคุณฟันธงกับตัวเองว่าคุณเป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอ สิ่งนั้นอาจกลายเป็นคำทำนายที่ทำให้มันเป็นจริงได้เอง

ตัวอย่างเช่น ลองสมมติว่าคุณตัดสินไปแล้วว่าตัวเองเป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอ แล้ววันหนึ่งลูกน้องให้ฟีดแบ็กที่ชี้ให้เห็นปัญหาในพฤติกรรมของคุณ ทันใดนั้นคุณอาจคิดว่า “เห็นไหม ฉันเป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอจริง ๆ ถ้าฉันไม่แย่ขนาดนั้น จะถูกลูกน้องทักเรื่องแบบนี้ได้ยังไง?” และหากความคิดนั้นนำไปสู่การโทษตัวเอง คุณอาจทำอะไรหลายอย่างเพื่อหนีไม่ให้ต้องรู้สึกแบบนั้น ตัวอย่างหนึ่งคือการดื่มเหล้า แล้ววันรุ่งขึ้นก็ทำพลาดในการทำหน้าที่ซีอีโออีกครั้ง พร้อมคิดว่า “ทั้งที่รู้อยู่แล้วว่าถ้าดื่มจะเป็นแบบนี้ แต่ฉันก็ยังดื่ม ฉันนี่เป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอจริง ๆ” จนกลายเป็นวงจรเลวร้าย หรือคุณอาจโกรธคนที่ให้ฟีดแบ็ก แล้วหลังจากระเบิดอารมณ์ก็คิดว่า “ฉันควบคุมอารมณ์ไม่ได้ ฉันเป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอจริง ๆ” และวนเป็นวงจรเดิมอีก หรือคุณอาจพยายามเอาใจคนที่ให้ฟีดแบ็กทุกอย่าง แล้วเมื่อถึงสถานการณ์ที่ทำตามใจเขาไม่ได้ ก็คิดว่า “ทั้งที่ได้รับฟีดแบ็กชัดเจนแล้ว แต่ฉันก็ยังแก้ไม่ได้ ฉันเป็นซีอีโอที่ไม่ดีพอจริง ๆ” และกลับเข้าสู่วงจรลบอีกครั้ง

แต่ถ้าคุณไม่ได้มองว่าตัวเองเป็นคนไม่ดีพอ เพียงแค่รู้สึกผิดกับสิ่งที่ทำพลาดในฐานะซีอีโอ การสร้างวงจรที่ดีจะทำได้ง่ายกว่ามาก

ตัวอย่างเช่น ลองสมมติว่าลูกน้องให้ฟีดแบ็กที่ชี้ให้เห็นปัญหาในพฤติกรรมของคุณ ทันใดนั้นคุณอาจคิดว่า “อ้าว? ฉันทำพลาดนี่นา?” และหากความคิดนั้นนำไปสู่ความรู้สึกผิด คุณก็อาจทำอะไรหลายอย่างเพื่อไม่อยากรู้สึกผิดแบบนั้นอีก ตัวอย่างหนึ่งคือการขอโทษ แล้วหลังจากขอโทษก็คิดต่อว่าจะทำอย่างไรไม่ให้เกิดความผิดพลาดแบบเดิมซ้ำอีก ประเด็นสำคัญคือ ความคิดต่อยอดแบบนี้มีโอกาสน้อยกว่ามากที่จะพาไปสู่วงจรเลวร้าย

ความต่างระหว่างสองสถานการณ์นี้อาจดูเล็กน้อย แต่ในบริบทของการทำหน้าที่ CEO ความต่างนี้มีนัยสำคัญอย่างมาก

เมื่อเรารู้สึกโทษตัวเอง โอกาสสูงมากที่เราจะจดจ่อกับการเปลี่ยนแปลงตัวเองเพื่อไม่ให้เรื่องเดิมเกิดซ้ำ เพราะถ้าปัญหาคือ “ตัวฉันที่ไม่ดีพอ” วิธีแก้ก็ย่อมดูเหมือนเป็นการ “ซ่อมตัวฉัน” ตรงกันข้าม เมื่อเรารู้สึกผิด เรามีแนวโน้มมากกว่าที่จะคิดว่า จะออกแบบหรือออกแบบใหม่อย่างไรให้บทบาทของตนเอง แบบแผนการทำงานร่วมกับพนักงาน โครงสร้างองค์กร ระบบ หรือกระบวนการต่าง ๆ ทำให้การทำผิดพลาดแบบเดิมเกิดขึ้นได้ยากหรือเป็นไปไม่ได้ เหตุผลก็คือ แม้เราจะทำผิด แต่เราไม่ได้มองว่าตัวตนของเราเองคือปัญหา จึงเปิดใจกับวิธีแก้ปัญหาได้มากกว่า กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ในกรณีหลัง เรามีแนวโน้มมากกว่าที่จะตระหนักว่าการพยายามแก้ไขตัวเองอย่างเดียวมีขีดจำกัด และควรคิดหาวิธีใช้เวลาของตนเองในฐานะ CEO ให้เกิดแรงทวีคูณอย่างมีประสิทธิภาพมากกว่า

มีศาสตราจารย์ท่านหนึ่งที่กลายเป็นดาวเด่นอย่างรวดเร็วจากการเผยแพร่งานวิจัยเกี่ยวกับความรู้สึกโทษตัวเองที่ชาวอเมริกันมักเก็บซ่อนไว้ เธอคือ Brené Brown

ตามผลการวิจัยของเธอ หากต้องการคลี่คลายความรู้สึกโทษตัวเอง การได้ใช้เวลาฟังประสบการณ์ของคนที่คล้ายกับเราและเคยรู้สึกแบบเดียวกัน หรือการรวบรวมความกล้าแบ่งปันประสบการณ์ที่ทำให้เรารู้สึกโทษตัวเองในพื้นที่ปลอดภัยซึ่งรายล้อมด้วยคนที่เชื่อถือได้ และได้รับการยอมรับอย่างให้เกียรติ จะช่วยได้มาก

ไม่ว่าคุณจะทำหน้าที่ซีอีโอได้ไม่ดีแค่ไหน ก็ควรเตรียมกลไกสนับสนุนแบบนี้ไว้ เพื่ออย่างน้อยคุณจะได้ไม่ต้องคิดว่าตัวเองเป็นคนไม่ดีพอ

แต่เดิมคุณไม่ได้เริ่มต้นธุรกิจมาเพื่อจะเป็นซีอีโอไม่ใช่หรือ? แค่ผู้ก่อตั้งกล้าลงมือเริ่มต้นธุรกิจก็นับว่าเพียงพอมากแล้ว ไม่เพียงเท่านั้น มนุษย์ทุกคนก็เพียงพออยู่แล้วตั้งแต่เกิด จะมีใครมองทารกแล้วคิดว่า “เด็กคนนี้ยังเป็นมนุษย์ที่ไม่ดีพอ จนกว่าจะสอบติดมหาวิทยาลัยแห่งชาติโซล” บ้างหรือ?

พอดีมีวิดีโอที่ศาสตราจารย์ Brené Brown พูดถึงความแตกต่างระหว่างการโทษตัวเองกับความรู้สึกผิด ผมเลยลองแปลไว้

---

จงเลือกความรู้สึกผิด แทนการโทษตัวเอง / Brené Brown

ความรู้สึกโทษตัวเอง (Shame) ซึ่งเกิดจากความคิดที่ประเมินว่าตัวเราเองไม่ดีพอ และความรู้สึกผิด (Guilt) ที่มุ่งไปที่พฤติกรรมที่เรารู้สึกเสียใจนั้นเป็นคนละอย่างกัน Brené Brown เน้นย้ำว่า การเข้าใจความแตกต่างของอารมณ์ทั้งสอง และหันมาโฟกัสที่ความรู้สึกผิด จะช่วยสร้างชีวิตและความสัมพันธ์ที่สุขภาวะดีกว่า

1. การโทษตัวเองกับความรู้สึกผิด ต่างกันอย่างไร?
   คนจำนวนมากมักสับสนระหว่างอารมณ์สองอย่างนี้ แต่จริง ๆ แล้วมันต่างกันมาก

การโทษตัวเอง คือการคิดว่าฉันเป็นคนไม่ดี

นี่คือความเจ็บปวดลึก ๆ ที่บอกว่าฉันไม่คู่ควรกับการยอมรับ ความรัก หรือการเชื่อมโยงกับผู้อื่น

ในทางกลับกัน ความรู้สึกผิดคือการคิดว่าฉันได้ทำสิ่งที่ไม่ดีลงไป

มันคือการทบทวนพฤติกรรมที่ตัวเองทำ ไม่ใช่การโจมตีตัวตนของตัวเอง

2. ตัวอย่างใบรายงานผลการเรียน
   ลองจินตนาการว่าครูส่งใบรายงานผลการเรียนมาให้ แล้วคุณได้ 47 คะแนนจาก 100

ถ้าคุณจมอยู่กับการโทษตัวเอง คุณจะคิดแบบนี้: “ฉันโง่มาก ไอ้บ้าเอ๊ย!”

ความคิดแบบนี้คือการโจมตีตัวเองเพื่อพยายามเปลี่ยนตัวเอง

แต่ถ้าโฟกัสที่ความรู้สึกผิด คุณจะคิดว่า: “เมื่อคืนไม่น่าเอาแต่เล่นเลย น่าจะอ่านหนังสือ การเอาแต่เล่นเป็นเรื่องโง่มาก”

เมื่อโฟกัสที่พฤติกรรม แบบนี้เราจะหาวิธีทำให้ครั้งหน้าดีขึ้นได้

3. “เธอเป็นเด็กไม่ดี” vs “สิ่งที่เธอทำมันไม่ดี”
   นี่คือจุดที่พ่อแม่มักพลาดกันบ่อยกับลูก ๆ

เวลาที่เด็กโกหก การพูดว่า “ทำไมหนูถึงเป็นเด็กไม่ดีแบบนี้?” เป็นพฤติกรรมที่สร้างการโทษตัวเอง

มันไม่ต่างจากการตีตราว่าตัวตนของเด็กมีปัญหา

ในทางกลับกัน การพูดว่า “พฤติกรรมที่เธอเพิ่งทำไปนั้นยอมรับไม่ได้” จะดีต่อสุขภาพจิตมากกว่า

เมื่อชี้ไปที่พฤติกรรม เด็กจะมองเห็นพื้นที่ในการปรับปรุง และพัฒนาความสามารถในการเห็นอกเห็นใจผู้อื่นได้

4. การประณามตัวเองคือ ‘คำทำนายที่ทำให้เป็นจริง’
   ช่วงเวลาที่เราเรียกตัวเองหรือคนอื่นว่า ‘คนโกหก’ ‘ผู้แพ้’ หรือ ‘คนโง่’ นั้นอันตรายมาก

ป้ายกำกับเหล่านี้จะทำงานเหมือนคำทำนายที่ทำให้เป็นจริง (Self-fulfilling prophecy)

ถ้าคุณพูดกับตัวเองซ้ำ ๆ ว่าคุณโง่ สมองก็จะเริ่มมองหาวิธีทำตัวให้โง่จริง ๆ

เวลานั่งเรียนอยู่ แทนที่จะพูดว่า ‘ฉันโง่มาก’ การพูดว่า ‘อ้อ ตรงนี้ฉันยังสับสนอยู่’ จะสร้างสรรค์กว่ามาก

5. ฟีดแบ็กที่โฟกัสพฤติกรรมและนำไปสู่ความเห็นอกเห็นใจ
   เมื่อเราหลุดพ้นจากการโทษตัวเองและหันมาโฟกัสที่พฤติกรรม เราจะมีพื้นที่เหลือมากพอสำหรับความเห็นอกเห็นใจ

แม้แต่เวลาตำหนิพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของเด็กก็เช่นกัน

เราสามารถพูดได้ว่า “หนูเป็นเด็กที่น่ารักนะ แต่สิ่งที่หนูเพิ่งทำคือการโกหก มันเป็นเรื่องผิด และหนูจะต้องรับผลของมัน”

การแยกสองสิ่งนี้ออกจากกันคือหลักการสำคัญในการรักษาความสัมพันธ์ที่ดี และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในทางบวก